Patrycja Piętka – Głębia

Tekst kuratorski

„Głębia ziewa na powierzchni,
A powierzchnia okazuje się dnem głębi”
Witkacy, „622 upadki Bunga czyli Demoniczna kobieta”

Współczesna nauka więcej wie o kosmosie niż o głębinach mórz i oceanów. Im więcej odkrywamy, tym mniej wiemy. Głębia cały czas jest niezbadana, spowita aurą tajemnicy. Naukowcy poruszają się widząc tylko niewielką przestrzeń, którą jest w stanie oświetlić niesione przez nich światło. I to światło jest jednak niewystarczające, rozprasza się, rozpływa – znika w mroku. W ciemnej miękkości i niezmierzonej, nieodgadnionej przestrzeni.

Kiedy znajdujemy się w ciemnościach, wyostrzają się wszystkie zmysły. Doznajemy więcej i mocniej. Wychwytujemy dźwięki, których źródła nie sposób określić i zdefiniować. Dobrym tego przykładem jest choćby wznoszący się „Upsweep” – zarejestrowany po raz pierwszy między Nową Zelandią a Chile dźwięk, którego pochodzenia nie umiemy wyjaśnić. Nie wiemy co od niemal trzydziestu lat krzyczy do nas z nieodgadnionej ciemności.

Głębia za każdym razem to coś innego, w swojej właściwości jest nienazwana, wielopoziomowa, niepoznana i fascynująca. Dla niektórych jest zaproszeniem do doświadczania i odkrywania, innym zaś kojarzy się głównie z poczuciem niepokoju. Obok głębi nikt nie może przejść obojętnie. Ciemnej toni, głębokiej czarnej wodzie nie należy ufać, a jednak hipnotyzuje i uwodzi. Przez swoją tajemniczość może być niebezpieczna, wymaga uwagi i ostrożności. Niczego nie obiecuje, dlatego też zaskakuje wszystkich. Głębia czasami jest również zbiorem historii rozchodzących się w wielu kierunkach. W jej powidokach, cieniach i nieokreślonych kształtach można znaleźć wiele odwołań, które często pojawiają się jak echo przeszłych zdarzeń. Jak pogłos będący wypadkową inspiracji i doświadczeń.

Pierwsza indywidualna prezentacja twórczości Patrycji Piętki to dialog z opisaną wyżej twórczą głębią. Tworzenie rzeczywistości, która często nakłada się z ujęciem z bliskiego autorce tekstu kultury. Skrupulatne gromadzenie wątków, odprysków małych historii, niekiedy zawartych w jednym tylko geście, wyrwanych z kontekstu historii i osadzonym w nowej, świeżej opowieści to elementy wiodące w twórczych poszukiwaniach artystki. Patrycja Piętka buduje wielowątkowy świat, który odsłania się bez pośpiechu i skupia w sobie wiele sprzecznych zagadnień. Głównym medium stanowiącym motor napędzający kolejne opowieści jest uczucie niepokoju, melancholii i zawieszenia, który artystka ukazała już w jednym z wcześniejszych cyklu o tytule Nighthunt ukazującym zwierzęta poruszające się nocą w kamerze noktowizyjnej. Łowcy i ofiary. Krwiożerczość i strach. Opresja. Atmosfera napięcia, poczucie niebezpieczeństwa i zagrożenia, a co za tym idzie, eksplorowanie granicznych stanów to zjawiska, które często są przedmiotem działań artystki.

W pracach Patrycji Piętki prezentowanych na wystawie pojawia się wiele tropów interpretacyjnych. Wśród nich warto wyróżnić napiętą atmosferę filmów Andrzeja Żuławskiego („Trzecia część nocy”, „Diabeł”) i romantycznych motywów tak mocno akcentowanych przez samego reżysera oraz melancholii tak dobrze znanej z „Jak daleko stąd, jak blisko” w reżyserii Tadeusza Konwickiego. Artystka postanawia również na nowo przyjrzeć się popularnej powieści Heleny Mniszkówny „Trędowata” z 1909 roku oraz jej późniejszym adaptacjom, w tym słynnej scenie z filmu Jerzego Hoffmana z 1976 roku ze słynnym walcem Wojciecha Kilara, doprowadzającym do szaleństwa główną bohaterkę w scenie finałowej. Właśnie w tej scenie spadają wszystkie maski, brak jest już pozorów i złudzeń. Innymi wyraźnymi inspiracjami są filmy noir i estetyka opowieści, których bohaterowie kryją się w mroku. Nie można jednak nie napisać o innym źródle tropów interpretacyjnych, jakim jest historia. Nie cała – oczywiście – ale zawężona do kilku zdarzeń. Mowa tu o ostatnich chwilach przed morderstwem rodziny cara Mikołaja II. Wydarzenia z 17 lipca 1918 w małym pokoiku piwnicy domu Ipatiewa, mit ostatniej carskiej rodziny i teorie spiskowe związane z zaginięciem carewny Anastazji i jej „cudownym odnalezieniem” do dzisiaj są jednym z najciekawszych wątków historii XX-wiecznej Europy. Artystka eksploruje źródła wątków, które dostały w społecznej świadomości drugie, bardziej „popkulturowe” życie.

Obecne są również fascynacje twórczością takich artystów jak Aleksandra Waliszewska, Łukasz Stokłosa, Krzysztof Kowalczyk (cykl „Przyjdzie noc”), Olga Pawłowska czy Natalia Bażowska. Artystka w swoich poszukiwaniach koncentruje się na swoistej „archeologii tematów”, czerpie pełnymi garściami z przeszłości, zagłębia się w historie znane, często sensacyjne i tajemnicze, nie boi się również sięgać po elementy związane z symbolizmem i ezoteryką. Głębia doświadczeń, ilość możliwych teorii bardziej lub mniej zaskakujących skupia się na obrazach jak w soczewce, przepuszczonej przez prywatny filtr związany z własną historią oraz opowieściami rodzinnymi. W swoich pracach artystka eksploruje zagadnienia związane ze zmitologizowaną szlachecką polskością wyniesioną z opowieści ojca i dziadka. To, co pozostało jest tak samo istotne jak to, co w historycznej zawierusze uległo dewastacji i zapomnieniu.

Patrycja Piętka z uwagą pochyla się nad wspomnianymi wyżej odpryskami historii i w formie obrazów „kataloguje” towarzyszące tym poszukiwaniom odczucia. Cierpliwie podąża za wymykająca się logiką i światem u styku dziejów. W swoich działaniach odważnie na powierzchnię wydobywa głęboko ukryte wątki, zagrzebane w limbo nie-pamięci obrazy.